A AVOA LOLA

 Quero compartir aquí este artigo que escribin para o diario dixital Que pasa na costa, como celebración do 8 de marzo:

Chega o 8 de marzo, por certo o día do meu aniversario, e lembro inevitablemente á miña avoa Lola. O 8 de marzo, o Día Internacional da Muller, o día en que celebrábamos na casa o meu cumpleanos e a miña avoa facía unha torta de améndoa, ou de cenoria, ou de chocolate…

As mans da miña avoa Lola

A miña avoa foi una muller da Costa da Morte. As mulleres da Costa da Morte son mulleres fortes, mulleres que construíron o mapa do noso Pais cos seus propios pés, marcando os camiños de tanto percorrelos, debuxando o mapa pegada a pegada, vertebrando o territorio mentres cargaban e transportaban de punta a punta as súas cestas ateigadas de peixe ou de millo, ou de leite e patacas… Traian a casa o leite para criarnos. E medramos con ese leite que percorría camiños.

A miña avoa- como a miña nai- levaba nas súas costas anchas a xenerosidade do noso mar.

A miña avoa vestiu a todos os da casa. Co abrigo do meu avó fíxonos á miña irmá e a min dous chaquetonciños mariñeiros que daban toda a caloriña das súas mans. Cosía,- como a costureiriña de Rosalía-, panillaba, cociñaba, …nunca parou de traballar, aínda que nunca percibiu un salario. Criou fillos e netos, e tamén enterrou a unha filla. Inxustamente, cando xa era anciá e non debería de ter que botar bágoas .

A miña avoa tiña unha casa- a miña casa- onde sempre había xente. Eu era pequena e non sabía moi ben por que, pero con nós vivían algunhas tempadas primas nosas que buscaban traballo e precisaban algún lugar onde vivir mentres non o atopaban. Tamén viñan mulleres a traer peixe ou patacas, ou fabas…sempre mercaba algo, aínda que non o necesitara. A solidariedade entre as mulleres máis humildes é a máis sincera pois nace de coñecer ben as necesidades que se pasan para sacar adiante á familia.

A miña avoa emigrou á Coruña co seu home e os seus catro fillos, pero nunca perdeu a súa fala muxiá. Alí na Coruña, teño escoitado na casa que cociñaba para levarlle de comer a un cuñado que estaba na cadea. A min sempre me gustaba oír que a miña avoa era valente e boa e que facía estas cousas.

Eu nunca vin as súas mans quedas. O son dos panillos era habitual na casa . Cando non panillaba , cosía para tódolos netos, ou cociñaba . Fixo traxes de noiva para moitas sobriñas , canto valerían no mercado eses traxes feitos a man, con encaixes que ela mesma facía!. Algúns dos traxes ían pasando de man en man , como os da Primeira Comuñón que ían sendo arranxados encanándolle anacos de tea moi ben engarzados con encaixes para disimularen, e que puideran ser usados unha e outra vez. Logo tamén me faría eses traxes de noiva para as bonecas. Os traxes para a miña boneca que ela me fixo…non había modista no mundo que fixera cousas tan bonitas.

Á miña avoa gustáballe andar polo mercado de Muxía e pararse a falar con todo o mundo. A porta da casa de Muxía estaba sempre aberta, ninguén petaba, entraban sen máis. A min iso gustábame moito . Namorou do meu avó na palillada. El fíxolle uns panillos e a un gravoulle un corazón coas súas mans.

A avoa Lola levábame ao forno a facer o pan de ovo e a torta de améndoa, e deixábame chupar o caldeiro cando remataba de bater. Todo o que facía facíao ben. Era moi boa cociñeira, costureira, panilleira, …unha auténtica artesá ,que ademais sabía facer picados e deseñar encaixes.

Tamén a acompañei durante moitos anos tódolos domingos a poñer flores na tumba do meu avó Manuel. Entre as dúas arranxábamos as flores, a min gustábame encher a xerra na fonte para poñer a auga nas flores do meu avó. Eu era a neta que sempre a acompañaba alí. Ela era tamén a miña madriña.

A avoa sempre estaba ocupada , pero durante moitos anos tivo que sentir a ausencia do meu avó que morreu moitísimos anos antes ca ela, sendo relativamente novo. E tamén a ausencia do fillo , embarcado durante moitos anos da súa vida. A compañeira das mulleres do mar é a ausencia, como a que acompañaba á miña avoa, aínda que sempre estaba rodeada de familia e traballando.

Cando chega o 8 de marzo, lémbrome dela. E non a lembro por ser o Día Internacional da Muller,- que tamén- senón porque non vou ir ao forno a facer a torta con ela.

As nosas avoas configuraron o noso mundo. Aguantaron do Pais e ensináronnos a nosa lingua , da forma máis fermosa, contando contos e cantando cancións de berce.As avoas cantaron cancións de berce ás nosas nais ,e as nosas nais, a nós. Vestíronnos, laváronnos, peitearon as nosas trenciñas de pelo bravo, limpáronnos a cara suxa co seu pano. .. E mentres, arrincaban percebe, facíannos as filloas, construían peiraos, pintaban as contras da casa, vendían peixe , calcetábannos un xersei quentiño para a escola, percorrían centos de quilómetros coa cesta na cabeza e os fillos no ventre… e tamén nos ensinaron a non calar, a derrubar os muros da casa e saír fóra para berrar ceibas.

O ano pasado presentabamos en Muxía a publicación de Bretemada, de Gonzalo López Abente. Bretemada é un poema que fala da liberación nacional de Galiza . O día da súa presentación arranxei a mesa para as persoas que ían falar. Para adornar a mesa puxen a colcha de panillo que teceu a miña avoa Lola, cunhas mans que tamén, sen sabelo, traballaron para a liberación da nosa Terra, aguantando da Casa e construíndo o Pais para o futuro, e gardando a nosa lingua a pesares de emigraren. E foi emocionante escoitar a Mendez Ferrin falar de liberación nacional sentado ante a colcha da avoa Lola, pendurando na mesa coma unha bandeira das mulleres da Costa da Morte.

presentación de Bretemada en Muxía

 

Esta entrada foi publicada en Sen categorizar. Garda a ligazón permanente.